Mối hàn hàng rào bị gỉ: nguyên nhân và cách kiểm tra trước khi sửa

Mối hàn hàng rào bị gỉ trước các chỗ khác vì nhiệt hàn đốt cháy lớp kẽm và lớp sơn quanh mối hàn, để lại thép trần; xỉ hàn không gõ sạch, rỗ khí, lẹm chân và nước đọng ở chân trụ làm gỉ ăn nhanh hơn. Trước khi sửa cần kiểm tra bốn điều: gỉ nằm ở đâu, là gỉ trắng của lớp kẽm hay gỉ đỏ của thép, gỉ mới trên bề mặt hay đã ăn sâu, và mối hàn còn liền hay đã nứt, bung. Gỉ đỏ bề mặt trên mối hàn còn chắc chỉ cần chải sạch và sơn kẽm lạnh; mối hàn nứt phải mài và hàn lại; sợi lưới gỉ mỏng, nhiều điểm hàn bung hoặc chân trụ gỉ thủng thì phải thay tấm, thay trụ.

Vì sao mối hàn hàng rào bị gỉ trước sợi lưới và thân trụ?

Mối hàn là chỗ lớp bảo vệ mỏng nhất và giữ nước lâu nhất trên hàng rào: nhiệt hàn làm mất lớp kẽm, lớp sơn, còn mặt mối hàn gồ ghề, có khe và có xỉ. Các nguyên nhân dưới đây thường cộng dồn.

Nhiệt hàn đốt cháy lớp kẽm và lớp sơn quanh mối hàn hàng rào

Kẽm sôi ở khoảng 907°C, còn hồ quang hàn nóng hơn nhiều lần. Khi hàn sợi lưới vào trụ, bát vào trụ hay trụ vào bản mã, lớp kẽm quanh điểm hàn bốc hơi, lớp sơn tĩnh điện cháy đen; mối hàn nguội lại gần như chỉ còn thép trần. Kẽm xung quanh chỉ che chở được vết hở nhỏ như vết trầy, không đủ cho cả một vùng cháy.

Trên lưới mạ kẽm trước hàn, mỗi giao điểm giữa sợi dọc và sợi ngang đã mất kẽm ngay từ nhà máy, nên chấm gỉ nâu hiện ra ở các giao điểm trong khi thân sợi còn sáng. Lưới mạ kẽm nhúng nóng sau hàn có kẽm bọc kín giao điểm, nên gỉ trên loại lưới này thường bắt đầu ở các mối hàn làm sau tại công trình.

Xỉ hàn, rỗ khí và lẹm chân giữ nước trên mối hàn hàng rào

Xỉ hàn không được gõ sạch thì lớp sơn chỉ bám vào xỉ; xỉ bong ra kéo theo sơn và để lộ thép. Rỗ khí là lỗ nhỏ trên mặt mối hàn, sinh ra khi hàn lên bề mặt bẩn, ẩm, còn gỉ, còn kẽm; lỗ rỗ hút nước mà lớp sơn không lấp tới đáy. Lẹm chân là rãnh khuyết dọc mép mối hàn, hay gặp khi hàn dòng lớn trên sợi lưới mảnh; rãnh vừa giữ nước vừa làm sợi mỏng đúng chỗ chịu lực. Gỉ trong rãnh hẹp ăn xuống sâu thay vì loang rộng, nhìn ngoài nhỏ mà thép mất nhiều.

Mối hàn hàng rào làm tại công trình không được sơn kẽm lạnh

Mối hàn làm tại công trình chỉ được bảo vệ khi thợ gõ xỉ, chải sạch rồi sơn kẽm lạnh phủ rộng ra cả vùng cháy hai bên. Bỏ qua khâu này thì mối hàn đó gỉ trước mọi chỗ khác; sơn kẽm lạnh chỉ phủ mặt mối hàn thì gỉ bắt đầu ở mép vùng cháy. Đầu sợi bị cắt, lỗ khoan trên trụ và vết mài khi lắp cũng là thép trần, cần xử lý như mối hàn.

Chỗ đọng nước và hơi muối ven biển làm mối hàn hàng rào gỉ nhanh

Cùng một kiểu mối hàn, mối hàn ở chỗ nước đọng gỉ nhanh hơn mối hàn ở chỗ khô thoáng:

• Mặt trên bản mã chân trụ: đất cát, lá mục dồn quanh chân trụ giữ ẩm sát mối hàn.
• Đoạn trụ sát mặt bê tông hoặc mặt đất: thép khô ướt liên tục theo mưa.
• Mặt trên bát hàn ngang vào trụ: nước đọng trên bát và ngấm vào khe giữa bát với trụ.
• Chân tấm lưới sát cỏ, dây leo: các hàng giao điểm dưới cùng ẩm lâu hơn phần trên.
• Lòng trụ mất nắp chụp: nước mưa đọng ở đáy trụ, gỉ mối hàn chân trụ từ bên trong.

Hơi muối ven biển, chất thải vật nuôi quanh chuồng trại và hơi hóa chất ở khu sản xuất làm lớp kẽm hao nhanh hơn, gỉ đỏ ăn nhanh hơn ở chỗ đã hở thép.

Gỉ trắng trên lưới mạ kẽm và gỉ đỏ ở mối hàn khác nhau thế nào?

Gỉ trắng là sản phẩm ăn mòn của lớp kẽm, màu trắng xám, cho thấy kẽm đang bị ăn để bảo vệ thép và thép bên dưới chưa gỉ. Gỉ đỏ là gỉ của chính thép, màu nâu đỏ hoặc cam, cho thấy ở chỗ đó kẽm đã hết hoặc chưa từng có.

• Gỉ trắng dạng bột: quẹt tay dính như phấn, hay có ở chỗ ẩm lâu, kém thoáng; chải bằng bàn chải lông cứng mà bên dưới vẫn là mặt kẽm xám bạc thì lớp kẽm còn.
• Gỉ đỏ lấm tấm: chấm nâu nhỏ đúng ở giao điểm sợi hoặc mép mối hàn; thép tại điểm đó đã hở.
• Gỉ đỏ thành vảy: lớp gỉ dày, bong từng lớp; gỉ đã ăn vào thép, cần kiểm tra độ dày còn lại.
• Vệt nâu chảy dọc sợi hoặc thân trụ: gỉ từ mối hàn phía trên theo nước mưa chảy xuống; lau sạch mà bên dưới còn lớp kẽm thì chỉ cần xử lý mối hàn nguồn.

Trên rào sơn tĩnh điện, gỉ ở mối hàn hiện ra thành chỗ sơn phồng, nứt hoặc vệt nâu loang từ mép sơn; vùng gỉ dưới màng sơn thường rộng hơn phần nhìn thấy. Khi so sơn tĩnh điện hay mạ kẽm cho hàng rào lưới thép, cần tính điểm này: màng sơn che được gỉ nhưng không chặn gỉ lan bên dưới ở chỗ thép đã hở.

Cách kiểm tra mối hàn hàng rào bị gỉ trước khi sửa

Dụng cụ gồm bàn chải sắt, bàn chải lông cứng, búa nhỏ, tua vít dẹt, đèn pin, phấn, điện thoại và thước kẹp nếu có. Đánh dấu phấn, chụp ảnh từng vị trí để chọn hướng sửa theo từng điểm. Đeo găng tay và kính khi chải, cạo gỉ vì vảy gỉ và sợi cước dễ văng vào mắt.

Xác định vị trí mối hàn hàng rào bị gỉ: sợi lưới, trụ, bản mã, bát

Đi dọc tuyến rào và xem lần lượt năm nhóm mối hàn:

1. Điểm hàn giữa các sợi trên tấm lưới: gỉ rải đều khắp tấm hay chỉ ở vài hàng dưới cùng.
2. Mối hàn tấm lưới hoặc khung tấm vào trụ: xem cả mặt phía trong.
3. Mối hàn bát vào trụ: mặt trên bát và khe giữa bát với trụ.
4. Mối hàn trụ vào bản mã, đoạn trụ sát mặt bê tông: cạo bớt đất, rác trước khi xem.
5. Mối hàn khung thép hộp ở tấm bọc khung: góc khung và thanh khung dưới cùng.

Vị trí gỉ cho biết nguyên nhân: gỉ đều ở mọi giao điểm là do lớp phủ của lưới; gỉ tập trung ở mối hàn tấm vào trụ, bát vào trụ là do thiếu sơn kẽm lạnh sau khi hàn; gỉ dồn ở chân tấm, chân trụ là do nước đọng.

Gỉ ở mối hàn chỉ trên bề mặt hay đã ăn sâu vào thép?

Chải sạch gỉ đến khi thấy kim loại: bên dưới là thép sáng, liền mặt thì gỉ mới ở bề mặt; bề mặt rỗ lỗ chỗ, mép mối hàn có rãnh hoặc sợi lưới nhỏ đi thì gỉ đã ăn sâu.

1. Chải vùng gỉ bằng bàn chải sắt, rộng ra ngoài vùng gỉ, lau sạch bụi gỉ.
2. Chiếu đèn pin xiên: thép xám sáng, liền mặt là gỉ bề mặt; nhiều hố nhỏ mà đáy vẫn nâu là gỉ rỗ.
3. Dò đầu tua vít dọc hai mép mối hàn: đầu vít trượt êm là mép còn chắc; đầu vít lọt vào rãnh, cạy ra vảy gỉ hoặc thép bở là gỉ đã ăn thành rãnh.
4. Gõ búa nhẹ, vừa đủ nghe tiếng, quanh mối hàn và lên thành trụ cạnh đó: tiếng đanh, búa nảy là thép còn dày; tiếng đục, vảy rơi từng lớp hoặc thành trụ lõm theo búa là thép đã mỏng.
5. Có thước kẹp thì đo sợi lưới sát mối hàn và ở đoạn sợi còn tốt cách đó vài ô; sợi sát mối hàn nhỏ đi thấy rõ trên thước là đã mất tiết diện.

Mối hàn tấm lưới vào trụ còn liền hay đã nứt, bung?

Mối hàn còn liền khi lắc mạnh tấm mà tấm và trụ chuyển động cùng nhau, không có tiếng lạch cạch, không thấy khe sáng giữa sợi lưới và trụ. Tấm xê dịch riêng so với trụ hoặc có khe nhìn xuyên được là mối hàn đã nứt hoặc bung.

• Lắc tấm: một người lắc ở giữa nhịp và từng góc, một người nhìn mối hàn trên trụ.
• Tìm vết nứt: vệt gỉ chạy theo một đường mảnh, thẳng cắt ngang mối hàn thường là vết nứt mà gỉ đã ăn theo.
• Điểm hàn giữa các sợi: ấn tay lên sợi ngang ở từng giao điểm; sợi trượt hoặc kêu lách cách là điểm hàn đã bung. Đếm số giao điểm bung trên mỗi tấm.
• Mối hàn bát vào trụ: kéo bát ra khỏi trụ; bát lung lay là mối hàn hoặc thành trụ chỗ hàn đã gỉ.

Kiểm tra gỉ lan sang thân trụ, bản mã chân trụ và lòng trụ

Gỉ ở chân trụ đáng lo hơn gỉ trên tấm lưới vì một trụ giữ cả hai nhịp rào. Trụ được chôn bê tông hay bắt bản mã thì chỗ cần soi kỹ cũng khác nhau.

1. Trụ bắt bản mã: chải mối hàn quanh chân trụ; xem bản mã có gỉ thành vảy, mỏng mép, bu lông nở gỉ dính đai ốc không.
2. Trụ chôn bê tông: xem đoạn trụ ngay mặt bê tông hoặc mặt đất, nơi gỉ hay ăn thắt một vòng; gõ búa dần xuống đoạn này, nghe tiếng có chuyển từ đanh sang đục không.
3. Lòng trụ: nắp chụp đầu trụ mất hoặc vỡ thì nước mưa đã vào lòng trụ; sơn chân trụ phồng, vệt gỉ chảy ra ở chân hoặc ấn đầu vít mà thành trụ lún là trụ đang gỉ từ bên trong.
4. Gỉ loang quanh mối hàn: gỉ loang ra thân trụ, mặt bát, mặt bản mã rộng hơn mối hàn nhiều lần thì lớp phủ quanh đó cũng đã hỏng, sửa riêng mối hàn không đủ.

Sau cùng, kiểm tra hai tấm và hai trụ bên cạnh rồi đi hết tuyến: các nhịp cùng tuổi, cùng loại lưới, cùng chỗ nước đọng thường gỉ cùng kiểu.

Đọc kết quả kiểm tra mối hàn hàng rào bị gỉ để chọn hướng sửa

Mỗi vị trí đã đánh dấu thuộc một trong ba hướng sửa:

Khi nào mối hàn hàng rào bị gỉ chỉ cần chải gỉ và sơn kẽm lạnh?

Chỉ cần chải gỉ và sơn kẽm lạnh khi gỉ đỏ là lớp mỏng, chải xong ra thép sáng liền mặt, đầu tua vít không lọt rãnh, mối hàn không nứt và tấm không xê dịch khi lắc. Chải sạch bằng bàn chải sắt, lau khô, sơn kẽm lạnh hai lớp phủ rộng ra ngoài vùng hở thép; rào sơn tĩnh điện thì phủ thêm sơn màu bên ngoài.

Gỉ trắng chưa cần sơn: chải bằng bàn chải lông cứng, không dùng bàn chải sắt vì cào mất lớp kẽm còn tốt, rồi dọn cỏ, rác cho chỗ đó khô thoáng.

Khi nào phải mài bỏ và hàn lại mối hàn hàng rào bị gỉ?

Phải mài bỏ và hàn lại khi mối hàn tấm vào trụ, bát vào trụ hoặc trụ vào bản mã đã nứt, bung hay gỉ thành rãnh dọc mép, trong khi sợi lưới, thành trụ và bản mã quanh đó gõ còn đanh, đo còn đủ dày. Mối hàn hỏng được mài đến thép sáng, mài bỏ lớp kẽm quanh chỗ hàn, hàn lại, gõ xỉ, chải sạch rồi sơn kẽm lạnh phủ kín vùng cháy.

Hàn chồng lên mối hàn cũ mà không mài sạch thì gỉ cũ, xỉ và rỗ khí nằm lại bên trong mối hàn mới. Khi nhiều mối hàn tấm vào trụ trên một đoạn cùng hỏng, có thể chuyển sang bắt bát; chọn giữa hàn tấm lưới trực tiếp vào trụ hay bắt bát bu lông dựa vào lớp phủ còn lại của lưới và nhu cầu thay tấm về sau.

Khi nào phải thay tấm lưới hoặc thay trụ hàng rào bị gỉ?

Thay tấm khi nhiều giao điểm trên tấm đã bung, sợi lưới sát mối hàn gỉ mỏng hoặc đứt, chân tấm gỉ thủng. Thay trụ khi chân trụ gỉ thủng, thành trụ lún dưới đầu tua vít, lòng trụ đã mục hoặc bản mã gỉ mỏng. Hàn lên thép đã mỏng dễ cháy thủng thêm; hàn nối đoạn chân trụ chỉ là cách tạm vì mối nối nằm đúng chỗ ẩm nhất.

Trình tự thay một tấm hàng rào bị cong, hỏng áp dụng được cho tấm bị gỉ: xử lý trụ trước, chọn tấm cùng quy cách tuyến cũ, sơn kẽm lạnh mọi mối hàn và chỗ cắt mới.

Gỉ đỏ ở nhiều nhịp, nhiều trụ cho thấy lớp phủ cả tuyến đã hết; thay lẻ từng tấm thì các tấm còn lại lần lượt hỏng tiếp, nên làm lại cả đoạn. Dù sửa theo hướng nào, nắp chụp đầu trụ và chỗ nước đọng quanh chân trụ phải được xử lý cùng lúc, nếu không mối hàn mới gỉ lại đúng chỗ cũ.

Mối hàn hàng rào bị gỉ được sửa đúng khi đã biết gỉ nằm ở đâu, gỉ trắng hay gỉ đỏ, ăn sâu đến đâu và mối hàn còn liền hay không. Đăng Quân nhận sửa hàng rào lưới thép hàn cũ, kể cả rào do đơn vị khác lắp, tại TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu và Bạc Liêu: khảo sát tận nơi, mài bỏ và hàn lại mối hàn gỉ, nứt, thay trụ gỉ chân, thay lẻ tấm, nắn tấm và trụ, sơn dặm và sơn màu trùng tuyến cũ; các bộ phận hàng rào đều được bán riêng lẻ, lưới có cả loại mạ kẽm trước hàn lẫn mạ kẽm nhúng nóng sau hàn. Gọi hoặc nhắn Zalo 0965 468 871 (Thủy Tiên), gọi 0936 283 980 (Đăng Quân), gửi ảnh cận mối hàn gỉ và chân trụ để được tư vấn và báo giá.